Ιράκ: Αβέβαιο το μέλλον μετά από έναν χρόνο πολέμου, ανομίας, κλιμακούμενης βίας και οικονομικής δυσπραγίας
Έναν χρόνο αφ’ ότου εξαπολύθηκε ο πόλεμος εναντίον του Ιράκ, η υπόσχεση βελτίωσης της κατάστασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων για τους Ιρακινούς αμάχους κάθε άλλο παρά έχει εκπληρωθεί, συμπεραίνει η Διεθνής Αμνηστία σε νέα της έκθεση.

Δώδεκα μήνες μετά την εισβολή της υπό αμερικανική ηγεσία συμμαχίας στο Ιράκ, ο ιρακινός λαός συνεχίζει να υποφέρει από σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Κατά το περασμένο έτος, δεκάδες άοπλοι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους λόγω υπερβολικής ή μη απαραίτητης χρήσης θανατηφόρου βίας από τις δυνάμεις της Συμμαχίας κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων, σε σημεία ελέγχου και σε επιδρομές σε σπίτια. Χιλιάδες άνθρωποι έχουν συλληφθεί και έχουν υποβληθεί σε παρατεταμένη και συχνά μη παραδεδεγμένη κράτηση, πολλές φορές υπό σκληρές συνθήκες. Πολλοί έχουν υποστεί βασανιστήρια ή κακομεταχείριση, ενώ μερικοί πέθαναν υπό κράτηση.

Η έκθεση, με τίτλο «Ιράκ: Έναν χρόνο μετά», παρέχει πληροφορίες, τις οποίες συγκέντρωσε η Διεθνής Αμνηστία, τόσο αμέσως μετά τη σύρραξη, όσο και καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους που ακολούθησε. Στην έκθεση αναδεικνύεται η καθημερινή βία και ανασφάλεια που αντιμετωπίζει ο ιρακινός λαός.

«Η βία είναι ενδημική, με τη μορφή τόσο των επιθέσεων από ένοπλες ομάδες, όσο και των καταπατήσεων από τις δυνάμεις κατοχής. Εκατομμύρια άνθρωποι έχουν υποστεί τις συνέπειες της κατεστραμμένης ή λεηλατημένης υποδομής, της μαζικής ανεργίας και της αβεβαιότητας για το μέλλον που τους περιμένει. Ελάχιστη ή ανύπαρκτη είναι η πεποίθηση ότι θα οδηγηθούν στη δικαιοσύνη όλοι όσοι ευθύνονται για καταπατήσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, παλαιότερες και σημερινές».

«Μετά από ένα έτος πολέμου, ανομίας, κλιμακούμενης βίας και οικονομικής δυσπραγίας, οι Ιρακινοί αντιμετωπίζουν αβέβαιο μέλλον. Για να είναι το επόμενο έτος καλύτερο από το προηγούμενο, οι δυνάμεις κατοχής, οι Ιρακινοί πολιτικοί και θρησκευτικοί ηγέτες και η διεθνής κοινότητα πρέπει να αφοσιωθούν πραγματικά στην προστασία και την προαγωγή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Ιράκ», δήλωσε η Διεθνής Αμνηστία.

Ένα έτος μετά την έναρξη του πολέμου, συνεχίζουν να φονεύονται καθημερινά Ιρακινοί άμαχοι. Από τις 18 Μαρτίου 2003, υπολογίζεται ότι έχουν χάσει τη ζωή τους περισσότεροι από 10.000 άμαχοι ως άμεση συνέπεια της στρατιωτικής επέμβασης στο Ιράκ, είτε κατά τη διάρκεια του πολέμου, είτε κατά τη διάρκεια της μετέπειτα κατοχής. Ο αριθμός αυτός αποτελεί εκτίμηση, καθώς οι αρχές είναι απρόθυμες ή ανίκανες να καταγράψουν τους φόνους. «Δεν έχουμε τη δυνατότητα να καταγράψουμε όλες τις απώλειες αμάχων», δήλωσε τον Φεβρουάριο στο πρακτορείο Ρόιτερ ο Αμερικανός Ταξίαρχος Μαρκ Κίμιτ.

Δεκάδες άμαχοι έχουν φονευθεί, ως αποτέλεσμα, κατά τα φαινόμενα, της υπερβολικής χρήσης βίας από αμερικανικά στρατεύματα, ή από πυροβολισμούς υπό αμφισβητούμενες περιστάσεις. Για παράδειγμα, Αμερικανοί στρατιώτες πυροβόλησαν και σκότωσαν δεκάδες Ιρακινούς διαδηλωτές σε σειρά επεισοδίων, περιλαμβανομένων επτά διαδηλωτών στη Μοσούλη στις 15 Απριλίου 2003, τουλάχιστον 15 στη Φαλούτζα στις 29 Απριλίου και δύο έξω από το Ρεπουμπλικανικό Ανάκτορο στη Βαγδάτη στις 18 Ιουνίου.

Τον Νοέμβριο 2003, ο αμερικανικός στρατός δήλωσε ότι είχε καταβάλει 1,5 εκατομμύριο δολάρια σε Ιρακινούς αμάχους για να τακτοποιήσει αγωγές θυμάτων ή συγγενών τους για τραυματισμούς, θανάτους ή καταστροφή περιουσιών. Μερικές από τις 10.402 αγωγές που, όπως αναφέρεται, έχουν υποβληθεί, αφορούσαν περιστατικά στα οποία Αμερικανοί στρατιώτες είχαν πυροβολήσει και σκοτώσει ή τραυματίσει σοβαρά Ιρακινούς αμάχους χωρίς εμφανή αιτία. Ωστόσο, πέρα από την καταβολή αυτών των ποσών, ελάχιστα μέσα αποκατάστασης έχουν υπάρξει για τις οικογένειες των νεκρών και των τραυματιών. Κανένας Αμερικανός στρατιώτης δεν έχει διωχθεί ποινικά για παράνομο φόνο Ιρακινού αμάχου. Τα ιρακινά δικαστήρια, με βάση διαταγή που εξέδωσε τον Ιούνιο 2003 η υπό αμερικανική ηγεσία αρχή της Βαγδάτης, απαγορεύεται να εκδικάσουν υποθέσεις σε βάρος αμερικανών ή άλλων αλλοδαπών στρατιωτών ή αξιωματούχων στο Ιράκ. Στην πράξη, οι Αμερικανοί στρατιώτες ενεργούν με πλήρη ατιμωρησία.

Η Διεθνής Αμνηστία έχει ζητήσει επανειλημμένα να διερευνηθούν διεξοδικά, ανεξάρτητα και αμερόληπτα όλοι οι φόνοι αμάχων από Συμμαχικές Δυνάμεις και να οδηγηθούν στη δικαιοσύνη οι δράστες παράνομων φόνων. Μέχρι σήμερα, δεν είναι γνωστό να έχει πραγματοποιηθεί έστω και μία ανεξάρτητη έρευνα.

Οι ιρακινοί άμαχοι έχουν επίσης βρεθεί αντιμέτωποι με κινδύνους με τη μορφή επιθέσεων, που φαίνεται να πραγματοποιούν ένοπλες ομάδες και που αποτελούν όλο και συχνότερο γνώρισμα της ζωής στο Ιράκ από τότε που άρχισε η κατοχή. Στόχοι των επιθέσεων έχουν υπάρξει Αμερικανοί στρατιώτες, μέλη των σωμάτων ασφαλείας του Ιράκ, αστυνομκά τμήματα υπό ιρακινό έλεγχο, θρησκευτικοί ηγέτες και κτίρια, εργαζόμενοι των μέσων ενημέρωσης, μη κυβερνητικές οργανώσεις και υπηρεσίες των Ηνωμένων Εθνών. Οι επιθέσεις έχουν προκαλέσει τον θάνατο εκατοντάδων, τουλάχιστον, αμάχων. Στον βαθμό που αυτές οι επιθέσεις αποτελούν μέρος μιας εκτεταμένης ή συστηματκής επίθεσης εναντίον του άμαχου πληθυσμού του Ιράκ, για την εξυπηρέτηση της πολιτικής κάποιας οργάνωσης, θα συνιστούν εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

Η Διεθνής Αμνηστία έχει καλέσει τις ένοπλες ομάδες να θέσουν τέρμα στην πολιτική των επιθέσεων εναντίον αμάχων και μελών διεθνών ανθρωπιστικών φορέων. Έχει ζητήσει επίσης να οδηγηθούν στη δικαιοσύνη όσοι ευθύνονται για τέτοια εγκλήματα και να δικαστούν σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Από την έναρξη του πολέμου, η Διεθνής Αμνηστία λαμβάνει αναφορές για Ιρακινούς που έχουν τεθεί υπό κράτηση από τις Συμμαχικές Δυνάμεις και των οποίων τα δικαιώματα έχουν παραβιαστεί. Μερικοί έχουν κρατηθεί επί μήνες χωρίς να τους απαγγελθεί οποιαδήποτε κατηγορία. Αρκετοί κρατούμενοι έχουν υποστεί βασανιστήρια και κακομεταχείριση. Σχεδόν κανείς δεν είχε άμεση πρόσβαση σε δικηγόρο ή συγγενείς, ούτε σε δικαστική επανεξέταση της κράτησής του.

Η Συμμαχική Προσωρινή Αρχή παραδέχεται ότι κρατά περίπου 8.500 κρατουμένους. Όμως μία ιρακινή οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων τοποθετεί τον αριθμό των κρατουμένων στις 15.000. Οι περισσότεροι απ’ όσους κρατούνται θεωρούνται «κρατούμενοι για λόγους ασφαλείας», άνθρωποι που εμπλέκονται ή βαρύνονται με την υποψία ανάμιξης σε δραστηριότητες κατά της Συμμαχίας.

Πολλοί κρατούμενοι έχουν ισχυριστεί ότι υπέστησαν βασανιστήρια και καομεταχείριση από αμερικανικά και βρετανικά στρατεύματα κατά την ανάκριση. Οι καταγγελθείσες μέθοδοι συχνά περιλαμβάνουν ξυλοδαρμούς, παρατεταμένη στέρηση ύπνου, παρατεταμένη ακινητοποίηση σε οδυνηρές στάσεις, σε συνδυασμό μερικές φορές με έκθεση σε δυνατή μουσική, παρατεταμένη χρήση κουκούλας και έκθεση σε έντονο φως. Σχεδόν κανένας από τους ισχυρισμούς για βασανιστήρια ή κακομεταχείριση δεν έχει διερευνηθεί επαρκώς.

Η έλλειψη έννομης τάξης συνεχίζει να συνιστά σημαντική πηγή ανησυχίας σε πολλές περιοχές του Ιράκ. Οι απεσταλμένοι της Διεθνούς Αμνηστίας έχουν γνωρίσει από πρώτο χέρι τον καταστροφικό αντίκτυπο της ανομίας στη ζωή των απλών Ιρακινών, με τη μορφή λεηλασιών, φόνων αντεκδίκησης, απαγωγών, ή βίας κατά των γυναικών. Η Ένωση Γυναικών του Ιράκ (οργάνωση για τα δικαιώματα των γυναικών), κατήγγειλε ότι 400 γυναίκες «απήχθησαν, βιάστηκαν και σε αρκετές περιπτώσεις πωλήθηκαν» μετά το τέλος του πολέμου, από τον Απρίλιο έως και τον Αύγουστο του 2003.

«Η διασφάλιση της δικαιοσύνης είναι θεμελιώδης ανάγκη για τα αναρίθμητα θύματα των παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Ιράκ. Οι Ιρακινοί έχουν υπομείνει δεκαετίες σοβαρότατων παραβιάσεων από την κυβέρνησή τους καθώς και καταπατήσεων που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια αρκετών συρράξεων, περιλαμβανομένου του πρόσφατου πολέμου και της μετέπειτα κατοχής».

«Χρειάζονται θεμελιώδεις αλλαγές στο νομικό, δικαστικό και σωφρονιστικό σύστημα του Ιράκ. Τα ανθρώπινα δικαιώματα πρέπει να βρίσκονται στο επίκεντρο όλων των προσπαθειών για την ανοικοδόμηση και την ανασυγκρότηση του Ιράκ. Οποιαδήποτε παράλειψη πλήρους προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη διαδικασία αλλαγής θα αποτελούσε προδοσία του ιρακινού λαού, που τόσα έχει υποστεί στο παρελθόν», κατέληξε η Διεθνής Αμνηστία.